بادگیرهای یزد کجاست؟ | آدرس، معرفی و نکات مهم سفر

بادگیرهای یزد شاخص ترین نماد معماری بومی کویر و شاهکار مهندسی ایرانیان در بهره گیری از انرژی طبیعی باد هستند. این برج های خشتی و تاریخی که از جذاب ترین جاهای دیدنی یزد به شمار می روند، هوای گرم کویر را به نسیمی مطبوع در دل خانه تبدیل می کنند. اگر در حال برنامه ریزی برای سفر به یزد هستید، آشنایی با انواع و راز و رمزهای ساخت این سازه های شگفت انگیز، گشت و گذار در بافت تاریخی یزد را برایتان لذت بخش تر خواهد کرد.

⚜️در این مطلب می خوانید:

• درباره بادگیرهای یزد
• تاریخ بادگیرهای یزد
• معماری بادگیرها و نحوه کار آن ها
• انواع بادگیرها به لحاظ معماری
• معروف ترین بادگیرهای یزد
• سخن نهایی
• سوالات متداول

درباره بادگیرهای یزد

بادگیرهای یزد نماد اصلی معماری همساز با اقلیم در این شهر کویری محسوب می شوند. یزد به دلیل آب و هوای گرم و خشک، از دیرباز نیازمند راهکاری برای خنک نگه داشتن خانه ها و آب انبارها بوده و بادگیر این نقش را ایفا می کرده است.
اگر در فصل گرم به یزد سفر می کنید، آشنایی با جاهای دیدنی یزد در تابستان به شما کمک می کند ساعات مناسب تری را برای گشت و گذار انتخاب کنید.

بادگیرهای شهر یزد نسبت به سایر مناطق ایران، از ارتفاع بیشتر و معماری پیچیده تری برخوردارند. این ویژگی سبب شده است یزد به یکی از شناخته شده ترین شهرهای جهان از نظر تراکم و تنوع بادگیر تبدیل شود؛ تا جایی که بادگیرهای قدیمی یزد امروز به یکی از نمادهای اصلی گردشگری این شهر بدل شده اند.

تصاویر بادگیرهای یزد نیز به دلیل زیبایی معماری و هماهنگی آن ها با آسمان کویر، از پربازدیدترین تصاویر گردشگری ایران در فضای مجازی به شمار می روند.

تاریخ بادگیرهای یزد

تاریخ بادگیرهای یزد به قرن ها پیش بازمی گردد؛ زمانی که ساکنان این منطقه کویری برای مقابله با گرمای شدید تابستان، به فکر ساخت سازه هایی افتادند که بدون نیاز به انرژی، هوای خانه را خنک می کرد. بیشتر بادگیرهای شناخته شده یزد که امروز باقی مانده اند، به دوره های صفویه، افشاریه، زندیه و قاجار تعلق دارند.

با گذشت زمان و افزایش ثروت برخی خانواده های بازرگان و اشراف یزدی، بادگیرها هم از نظر ارتفاع و هم از نظر تزیینات، پیچیده تر و باشکوه تر شدند؛ تا جایی که ارتفاع و نوع تزیینات بادگیر، نشانه ای از منزلت اجتماعی صاحب خانه به شمار می رفت همچنین اگر به طبیعت گردی و شب مانی در دل کویر علاقه دارید، بازدید از کویر کاراکال یزد می تواند تجربه ای متفاوت در سفر شما باشد.

معماری بادگیرهای یزد و نحوه کار آن ها

معماری بادگیرهای یزد بر پایه اصلی ساده اما هوشمندانه ای استوار است: هدایت جریان هوا به داخل ساختمان یا آب انبار برای خنک سازی طبیعی فضا.

نحوه کار بادگیر به این صورت است که باد از دریچه های بالای برج بادگیر وارد می شود و در مسیر خود به سمت پایین، با سطح آب (در آب انبارها) یا فضای داخلی خانه (در خانه های مسکونی) برخورد می کند. این برخورد سبب خنک شدن هوا می شود و هوای گرم داخل فضا نیز از طریق دریچه های دیگر بادگیر یا منافذ سقف به بیرون هدایت می شود. بادگیرهای یزد معماری منحصر به فردی دارند که آن ها را از سایر مناطق ایران متمایز می کند؛ از جمله ارتفاع بلندتر و تعداد بیشتر دهانه های ورودی هوا.

انواع بادگیرهای یزد به لحاظ معماری

بادگیرهای یزد از نظر معماری و تعداد جهت دریافت باد، به چند دسته اصلی تقسیم می شوند:

نوع بادگیر	تعداد جهت	ویژگی اصلی
یک طرفه (اردکانی)	۱ جهت	ساده، اقتصادی و پشت به بادهای کویری؛ رایج در اردکان و میبد.
دوطرفه (کرمانی)	۲ جهت	کوچک با ساختار ساده؛ مخصوص خانه های معمولی یا فضاهای فرعی (مطبخ و انبار).
چهارطرفه (یزدی)	۴ جهت	نمادین ترین و کارآمدترین نوع در یزد؛ دارای تیغه های درونی پیچیده و مکش باد از چهار جهت.
چند وجهی (شش یا هشت طرفه)	۶ تا ۸ جهت	ساختار چند ضلعی یا هشت وجهی؛ مخصوص بناهای خاص، سلطنتی و آب انبارهای بزرگ.

بادگیرهای یک طرفه (اردکانی)

این بادگیرها که در اردکان و میبد رواج دارند، با ارتفاعی کوتاه تر ساخته می شوند. دهانه آن ها پشت به بادهای گرد و غباری کویر و رو به بادهای مطلوب قرار دارد تا از ورود خاک به داخل خانه جلوگیری شود.

بادگیرهای دو طرفه یزد

این سازه ها ساده، کوچک و اقتصادی هستند و به طور معمول در خانه های قشر متوسط یا روی فضاهای فرعی مثل مطبخ و انبار قرار می گرفتند. این نوع بادگیرهای یزد دارای دو دهانه متقابل هستند که با تغییر جهت وزش باد، جریان هوا و تخلیه گرما را مدیریت می کند.

بادگیرهای چهار طرفه (یزدی)

بادگیرهای چهار طرفه یزد که به بادگیر یزدی معروف هستند، پرکاربردترین نوع در شهر یزد هستند و باد را از هر چهار جهت هدایت می کنند. الگوی عمومی شهر بر پایه این نوع بادگیر است؛ اما نمونه های مرتفع تر و دارای تزیینات پیچیده، بیشتر در خانه اعیان و ثروتمندان ساخته می شدند.

بادگیرهای هشت طرفه (چندوجهی) یزد

این بادگیرهای یزد با پلان هشت ضلعی، مرتفع ترین و پیشرفته ترین نوع بادگیرها از نظر مهندسی هستند. ساختار هشت ضلعی پایداری بالایی در برابر فشار باد ایجاد می کند و نسیم را از تمام جهات می گیرد. شاخص ترین نمونه آن، بادگیر هشت طرفه باغ دولت آباد یزد با ارتفاع ۳۳٫۸ متر (بلندترین بادگیر خشتی جهان) است.

معروف ترین بادگیرهای یزد

در جدول زیر، فهرستی از شناخته شده ترین بادگیرهای یزد ارائه شده است:است:

نام بنا	نوع بادگیر	دوره ساخت	محل و موقعیت	نکات فنی و ویژگی ها
بادگیر باغ دولت آباد	هشت طرفه	زندیه (افشاریه)	محله چهارمنار، یزد	بلندترین بادگیر خشتی جهان (ارتفاع ۳۳٫۸ متر)
آب انبار شش بادگیر	چهارطرفه	قاجار	محله تل، یزد	دارای ۶ برج بادگیر چهارطرفه مجزا
آب انبار پنج بادگیر امیرچخماق	چهارطرفه	قاجار	میدان امیرچخماق	ساخت بنا در دوره قاجار (استفاده فعلی به عنوان زورخانه)
بادگیر خانه لاری ها	چهارطرفه	قاجار	محله فهادان، یزد	از زیباترین بادگیرهای مسکونی دوره قاجار
آب انبار رستم گیو	چهارطرفه	پهلوی اول	بلوار بسیج، یزد	ساخت در سال ۱۳۲۰ خورشیدی (دوران پهلوی اول)

بادگیر باغ دولت آباد

بادگیر باغ دولت آباد یزد با ارتفاع حدود ۳۳ متر، بلندترین بادگیر خشتی جهان محسوب می شود و در محله چهارمنار شهر یزد واقع شده است. برای اطلاعات کامل درباره تاریخچه، معماری و نکات بازدید از این باغ، می توانید به مقاله اختصاصی باغ دولت آباد یزد مراجعه کنید.

• آدرس: خیابان شهید رجایی، محله چهارمنار، کوچه فردوسی
• ساعات بازدید: صبح تا اواخر شب برای برنامه ریزی بهتر بازدید از باغ دولت آباد و دیگر جاذبه های شهر، راهنمای بهترین زمان سفر به یزد را مطالعه کنید.
• هزینه بازدید: دارد (قیمت ها ممکن است تغییر کرده باشد)
• نزدیک ترین هتل: هتل داد یزد

آب انبار شش بادگیر

آب انبار شش بادگیر در دوره قاجار و به همت حاجی محمد حسین خیر ساخته شده و با شش بادگیر و مخزنی به حجم دو هزار متر مکعب، یکی از بزرگ ترین آب انبارهای تاریخی یزد محسوب می شود.

• آدرس: خیابان دهم فروردین، محله تل یزد، کوچه شش بادگیر
• هزینه بازدید: رایگان
• نزدیک ترین هتل: هتل سنتی دالان

آب انبار پنج بادگیر امیرچخماق

این آب انبار که با عنوان زورخانه صاحب الزمان نیز شناخته می شود، در میدان امیرچخماق واقع شده و بادگیرهای پنج گانه آن، به ویژه در نورپردازی شبانه، یکی از جلوه های دیدنی این میدان تاریخی را رقم می زند. امروز بخش بالایی این آب انبار به زورخانه ورزش های باستانی تبدیل شده است، نورپردازی میدان امیرچخماق و بناهای اطراف آن، این محدوده را به یکی از جذاب ترین جاهای دیدنی یزد در شب تبدیل کرده است.
 

• آدرس: میدان امیرچخماق، ابتدای کوچه شیخ اسدالله
• هزینه بازدید: ورودی میدان رایگان است ولی بررای ورود به مجموعه باید بلیط تهیه کنید.
• نزدیک ترین هتل: هتل سنتی والی یزد

بادگیر خانه لاری ها 

خانه لاری ها از خانه های تاریخی و شاخص یزد است که علاوه بر بادگیر بلند خود، دارای تالار آینه، ارسی های رنگی و موزه اسناد تاریخی است. بادگیر اصلی این خانه در یک ضلع حیاط و بادگیرهای دیگر در ضلع مقابل قرار دارندو همچنین خانه لاری ها با معماری ارزشمند و موزه اسناد تاریخی خود، یکی از دیدنی ترین مجموعه ها در میان موزه های یزد به شمار می رود.

• آدرس: خیابان امام خمینی، محله فهادان، مجاور عمارت کلاه فرنگی
• ساعات بازدید: نیمه اول سال از ۸ تا ۲۱، نیمه دوم سال از ۸ تا ۱۹:۳۰
• هزینه بازدید: دارد
• نزدیک ترین هتل: هتل موزه فهادان

آب انبار رستم گیو | از بادگیرهای یزد در محله زرتشتیان

آب انبار رستم گیو در محله زرتشتیان یزد واقع شده و حدود سال ۱۳۲۰ شمسی به همت رستم گیو، نماینده وقت زرتشتیان در مجلس شورای ملی، بنا شد. این آب انبار دارای چهار بادگیر چهارطرفه بلند است و گنبد آن به شکل سرو، نماد جاودانگی در فرهنگ زرتشتی، با آجر تزیین شده است.

• آدرس: محله زرتشتیان، حاشیه بلوار بسیج، نبش کوچه مهر
• هزینه بازدید: رایگان
• نزدیک ترین هتل: هتل سنتی مِهر

جمع بندی

بادگیرهای یزد فقط یک سازه تاریخی نیستند، بلکه نمادی برجسته از هوش، هنر و سازگاری معماران ایرانی با اقلیم کویر به شمار می روند. تماشا و درک نحوه کارکرد این برج های خشتی، بخش مهمی از تجربه گشت و گذار در شهر بادگیرها است که ارزش سفر شما را چند برابر می کند.برای بررسی شرایط اقامتی، مقایسه قیمت ها و رزرو هتل در یزد، می توانید به وب سایت یه جای خوب مراجعه کنید یا با کارشناسان ما تماس بگیرید.

سوالات متداول

1. بلندترین بادگیر یزد کدام است؟

بادگیر باغ دولت آباد یزد با ارتفاع ۳۳٫۸ متر، بلندترین بادگیر خشتی جهان است.

2. انواع بادگیرهای یزد از نظر معماری کدام اند؟

بادگیرها بر اساس ساختار و جهت دریافت باد به انواع یک طرفه (اردکانی)، دوطرفه، چهارطرفه (یزدی) و چندوجهی (شش یا هشت ضلعی) تقسیم می شوند.

3. کدام آب انبار بیشترین تعداد بادگیر را دارد؟

آب انبار هفت بادگیر عصرآباد (در اشکذر) و آب انبار حسین آباد رستاق با داشتن ۷ برج بادگیر، بیشترین تعداد بادگیر را دارند.

4. بادگیرهای تاریخی یزد متعلق به چه دوره هایی هستند؟

بیشتر سازه های خشتی پابرجا متعلق به دوره های صفویه، افشاریه، زندیه، قاجار و پهلوی اول هستند.

5. آیا بادگیرهای قدیمی یزد هنوز کارایی دارند؟

امروزه بیشتر جنبه گردشگری و میراثی دارند، اما مکانیسم طبیعی آن ها همچنان فعال است و بدون مصرف برق، جریان هوای خنک ایجاد می کند.