ارگ تاریخی طبس با قدمتی 1000 ساله
طبس شهری است تاریخی که آثار زیادی را از دوران های دیرین در دل کویری خود جای داده است. یکی از این آثار قابل توجه که از مهمترین بناهای تاریخی شهرستان طبس به شمار می آید ارگ طبس می باشد.
ارگی ماندگار در طول تاریخ
بر اساس مکتوبات تاریخ نویسان قدمت این ارگ به 1000 سال قبل برمیگردد. کتاب بلذری به نام فتوح البلدان که از تاریخ نویسان سده های اول آغاز اسلام می باشد به دژ طبس یا ارگ طبس اشاره کرده است.
ناصرخسرو و ارگ طبس
در سال ٤٤٤ هجری قمری ناصر خسرو، شاعر معروف ایرانی نیز در سفرنامه ی مشهورش آورده است که مدت 17 شبانه روز در ارگ طبس اقامت داشته است و میهمان امیر گیلكی بن محمد بوده است. هر چند ناصر خسرو در قرن سوم هجری قمری به اهمیت وجوداین ارگ در شهر و ایجاد امنیت در شهر اشاره کرده است با این حال این ارگ و دژ مستحکم خود نتوانسته از وجود آسیب ها و گزندهایی که در طول زمان به آن وارد شده است در امان باشد. با این وجود همواره مورد مرمت و تعمیر قرار گرفته است و به همین خاطر توانسته است تا کنون پابرجا باقی بماند.
ارگ طبس در دست تغییر
به عنوان مثال این ارگ در سال 1392 ه.ق در دوره ی عمادالملک،حاکم طبس مورد مرمت و تعمیر قرار می گیرد. قبل از آن در سال 1216 هجری قمری نیز این بنا توسط میر حسنخان توسعه داده ومرمت شد که تا دهه های قبل و قبل از وقوع زلزله بر سردر ارگ کتیبه ای وجود داشت که در آن این ارگ را به ارگ کهن خوانده اند که نشان از قدمت دیرینه ی آن است:
(لی خمسهالفی بهم حرالو بالحاطمه المصطفی و المرتضی و ابناهماو الفاطمه)
امیر عرب داور كامیاب در ایام خان جلالت ماب
محمد حسن خان و الانژاد بلندی ده كاخ انصاف وداد
به حلیتش جست وجه حسن بشهر طبس بود ارگ كهن
به زر كرد این قلعه را ابتیاع بفتوای حكام شرع مطاع
پس آنگونه بتعبیر پرداخت چست به ملیكتش چون در آمد درست
كز آن گشت این قلعه محكم چون كوه بناها در آن یافت فر و شكوه
دو مصراع بر آورد كلك رفیع پی سال تاریخ حصن منیع
بود نام نیكش به دهر آشكار بود تا حصار جهان را مدار
فی سنه 1216 قمری
در همین دوره این ارگ دارای 6 برج بوده که نام یکی از آن ها به برج نادر میرزا معروف می باشد و علت این نام گذاری زندانی شدن نارد میرزا در این ارگ به دست میر حسنخان می باشد.
زلزله ی سال 1357
در سال 1357 زلزله ای در طبس رخ داد که منجر به تخریب بسیاری از بخش های ار گ شد و بعد ها توسط سازمان میراث فرهنگی ، اقداماتی در جهت مرمت و بازسازی این بنا انجام گرفت. به طور مثال زلزله که موجب شده بود بسیاری از دالان ها و دیوار های ارگ در زیر آوار پنهان شود با آوار برداری دوباره نمایان شد.
آق سید علی میرزا تنها ساکن ارگ طبس!
یکی از داستان های تاریخی جالب درباره ی این بنا حضور فقیری به نام سید علی میزا می باشد که در دهه های قبل در ارگ زندگی می کرده و زندگی اش را با کمک های کسانی که بازدید ارگ می آمدند، می گذرانده است. با وقوع زلزله ی سال 57 این مرد نیز به دل آوار فرو می رود و تنها نام او باقی می ماند. نکته ی بسیار جالب و قابل تامل این مرد این است که بعد از گذر 20 سال جسد او سالم از زیر آوار پیدا می شود. پیکر آق سید علی میرزا را در همان ارگ دفن کردند و اتاق کوچکی را در بالای مقبره ی او ساختند و اکنون او جزو ماندگار و جاودانه ی ارگ می باشد.
معماری و عمارت ارگ طبس
این ارگ تاریخی دارای 5 منزل بوده که مانند خانه های قدیمی شهر طبس از ایوان شمالی و جنوبی برخوردار بودند که اتاق های خانه را احاطه می کردند. هر کدام از این منازل حوض آبی در وسط حیاط داشته که توسط آب قنات پر می شدند. در زمان های قدیم رد طبس آب داخل حوض خانه برای مصارف آشامیدنی و خوردنی بوده است.
یکی دیگر از قسمت های ارگ، زیرزمین یا سرداب می باشد که اکنون نیز بقایای آن قابل مشاهده می باشد. مطبخ یا همان آشپزخانه بخش دیگری از این خانه ها بوده که در گوشه ی حیاط قرار گرفته است. ارگ طبس علاوه بر این 5 منزل و حیاط های آن دارای مکان های عمومی از جمله حمام، حسینیه، مسجد و... نیز بوده است.در قسمت شمال شرقی ارگ نیز آب انبار بزرگی به چشم می خورد که در سال 1387 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.
موقعیت مکانی ارگ طبس
این ارگ تاریخی در شهرستان طبس و در میدان امام خمینی این شهر، میدان واعظ طبسی، خیابان واعظ قرار گرفته است.
اگر به این شهر تاریخی سفر می کنید علاوه بر بازدید از این ارگ کهن و تاریخی از دیگر اماکن دیدنی این شهر از جمله باغ گلشن طبس؛ کال جنی، تخت عروس، چشمه مرتضی علی و کویر زیبای مصر و اقامتگاه های بومی این شهر نیز دیدن کنید و سفری هیجان انگیز را در این شهر تجربه کنید.
ارتباط با ما :
