حمام مهدی قلی بیک؛ رازهای پنهان در دل تاریخ صفوی

حمام مهدی قلی بیک، یک موزه مردم شناسی تاریخی، که در زمان صفویه بنا شده است. این حمام در رده حمام های قدیمی و معروف ایران از جمله حمام فین کاشان شناخته می شود. ویژگی های منحصر به فرد این حمام موجب جذب گردشگران و زائران شده است. در این مقاله از مجله گردشگری یه جای خوب به معرفی کامل این حمام قدیمی و مشهور می پردازیم.

تاریخچه حمام مهدی قلی بیک

سال ساخت حمام مهدی قلی بیک در دسترس نیست اما تاریخچه این حمام به دوران صفویه برمیگردد. جالب است بدانید حمام مهدی قلی بیک در قدیم به نام حمام شاه شناخته میشد اما در سال ۱۳۰۰ خورشیدی توسط فردی به نام مهدی قلی بیک وقف آستان قدس رضوی شد تا عموم مردم بتوانند از این حمام استفاده کنند. از این رو اسم این گرمابه به حمام مهدی قلی بیک تغییر کرد و نام این واقف بر روی این حمام ماندگار شد.

حمام مهدی قلی بیک در اردیبهشت سال ۱۳۵۶ در فهرست بناهای تاریخی کشور ثبت شد. اما پس از ثبت به عنوان مکان تاریخی همچنان مورد استفاده عموم مردم بود تا همین بیست اندی سال پیش که دیگر کم کم حمام های شخصی در خانه اضافه شدند و لوله کشی آب به صورت گسترده در کشور رواج پیدا کرد و حمام های عمومی دیگر توجه زیادی به خود جلب نمیکردند. از این رو تا چند سالی حمام مهدی قلی بیک متروکه بود.

پس از آن در اقدامی مشترک بین سازمان میراث فرهنگی و آستان قدس رضوی به مرمت و بازسازی این مکان کردند و در نهایت در سال ۱۳۸۵ در روز ولادت امام رضا (ع) این مکان به عنوان موزه مردم شناسی حمام مهدی قلی بیک افتتاح گردید.

معماری حمام مهدی قلی بیک

حمام مهدی قلی بیک ۶ بخش مختلف تقسیم شده است که هر بخش کارایی متفاوتی دارد.

سربینه

در ساخت سربینه (رختکن) از ۲۸ لایه گچ بری استفاده شده است که ۱۳ لایه از آن مختص به تزیینات نقاشی حمام است.

قدیمی ترین نقاشی موجود در حمام مهدی قلی بیک مربوط به دوران صفویه است و جدید ترین آن مربوط به اواخر دوره قاجار میشود. اکثر این نقاشی ها به شاهنامه و روزگار مردم دوره قاجار مربوط می شود. به طوری که مردم را در حال دوچرخه سواری یا ماشین سواری نشان میدهد به همین شکل چندین سرباز تفنگ بدست هم به چشم میخورد.

در چهار طرف سربینه غرفه هایی است که هر کدام کارایی متفاوتی دارند؛ سه غرفه برای عموم مردم بود که وسایل خود را در آن قرار میدادند و لباس های خود را تعویض میکردند. غرفه چهارم که بزرگترین غرفه هم بود با نام شاه نشین شناخته میشد و مخصوص استفاده درباریان بود.

قسمتی هم در سربینه وجود دارد که مخصوص صاحب حمام بود او در این جایگاه مینشست و به حساب و کتاب می پرداخت.

هشتی (میاندر)

بعد از سربینه وارد جایی میشوید که در واقع نقطه اتصال سربینه و گرمخانه به یکدیگر است؛ در وسط این هشتی حوض آب سردی وجود دارد که جهت جلوگیری از سرما خوردگی باید پای خودرا درون آن قرار دهید؛ امروزه چنین حوضی را در ورودی استخرها و مجموعه آبی ها میبینید که یادگار این حوض های قدیمی است.

گرمخانه

پس از هشتی وارد گرمخانه میشوید که مکان اصلی برای شست و شو بوده است گرمخانه مربعی شکل است و چهار ستون در وسط سقف آنجا را نگه داشته اند. گرمخانه 3 فرو رفتگی داشت که مخصوص نشستن به هنگام استحمام بوده است.

اتاقی در گرمخانه وجود دارد که به نام خلوت گاه معروف است و مخصوص استفاده افراد معلول یا بیمار بود. البته در برخی از حمام های قدیمی خلوتگاه مختص افراد سلطنتی و درباریان بوده است.

در قسمت شمالی گرمخانه نظافت خانه قرار دارد که این بخش متعلق به پیرایش و نظافت مو های زائد بدن بوده است.

خزینه

خزینه در بخش غربی حمام مهدی قلی بیک وجود دارد که کمی سطح آن از کف گرمخانه بالاتر است؛ مردم بعد از گرمخانه وارد خزینه میشدند و با آب خود را شست و شو میدادند.

آتشخانه (تون)

در پشت خزینه حمام مهدی قلی بیک اتاقکی به نام تون قرار دارد که به آن آتشخانه هم گفته میشود؛ این اتاق محل تامین گرمای حمام است. به شخصی که مسئولیت این اتاق را بر عهده داشت تون تاب میگفتند؛ و مسئول آوردن هیزم و هر چیزی که قابل اشتعال را تهیه کند و از طریق این اتاق کل حمام را گرم کند.

چاله حوض

چاله هفت حوض مخصوص سرگرمی ساخته شده بود؛ بطوری که بعد از شست و شو مردم میتوانستند به این استخر بیایند و از آب تنی لذت ببرند و مزیت حوض حمام این بود که نسبت به حمام های معروف دیگر بزرگتر و تناسب ساخت بهتری دارد.

قرابت با مهدی قلی بیک (واقف حمام)

مهدی قلی بیک جانی قربانی یکی از شاهان ترک خراسان بود که وقف های بسیاری از او بجای مانده که میتوان به دو روستای گازرگاه و پس پشته اشاره کرد.

از زمان دقیق تولد و مرگ او اطلاعات دقیقی در دست نیست اما گفته میشود در اوایل شعبان ۱۲۰۷ قمری در قزوین دارفانی را وداع گفت.

آدرس حمام مهدی قلی بیک

حمام مهدی قلی بیک در کنار خروجی صحن جامع رضوی و در مجاورت مقبره امیر ملکشاه قرار دارد. میتوانید پس از زیارت سری هم به این موزه بزنید. مترو و بی ار تی راحت ترین راه برای رسیدن به این موزه مردم شناسی است.

یک پیشنهاد از طرف یه جای خوب

همانطور که میدانید اکثر موزه ها در بردن دوربین و سه پایه سختگیرند اما اگر به عکاسی علاقه دارید میتوانید با خیال راحت به این موزه بروید و از عکاسی لذت ببرید.

ساعات بازدید از حمام مهدی قلی بیک

شنبه تا چهارشنبه از ساعت ۰۰:۸ الی ۳۰:۱۲

پنجشنبه ها از ساعت ۰۰:۸ الی ۳۰:۱۱

جمعه ها و ایام تعطیل از ساعت ۰۰:۸ الی ۰۰:۱۲

روز های تعطیلی حمام مهدی قلی بیک: ۳ روز عاشورا ۲۱ رمضان ۱۳ فروردین

هزینه ورود: ۲۰۰۰ تومان

جاهای دیدنی نزدیک حمام مهدی قلی بیک

بازار رضا

موزه آستان قدس رضوی

خانه تاریخی توکلی

مسجد شاه

آرامگاه پیر پالان دوز

هتل های نزدیک به حمام مهدی قلی بیک

هتل گل سرخ

هتل تعطیلات

هتل نور

هتل آبنوس

خدمات وبسایت یه جای خوب

وبسایت یه جای خوب با بیش از ۱۰ سال سابقه در حوزه صنعت گردشگری و رزرواسیون هتل سعی بر معرفی بهترین جاهای دیدنی مشهد و رزرو هتل در مشهد به شما عزیزان را دارد جهت دریافت راهنمایی های لازم و اطلاعات بیشتر از طریق شبکه های اجتماعی زیر می توانید با ما در ارتباط باشید.