سفر به برج رادکان مشهد؛ تاریخچه، معماری و مسیر دسترسی

فهرست مطالب

• برج رادکان در یک نگاه
• راز برج رادکان چیست؟ تقویم سنگی و نجومی ایران باستان
• تاریخچه و معمار بنا؛ ردپای خواجه نصیرالدین طوسی
• شاهکار معماری و جزئیات شگفت انگیز برج اردکان
• مسیر و نحوه دسترسی از مشهد به برج رادکان
• بهترین زمان بازدید و ساعات کار
• جاهای دیدنی اطراف برج رادکان برای یک برنامه تفریحی کامل
• در سفر به برج رادکان کجا اقامت کنیم؟
• سوالات متداول

مشاهده بیشتر مشاهده کمتر

بیشتر مسافران در سفر به مشهد برنامه خود را به زیارت و تفریحات درون شهری محدود می کنند؛ اما اگر اهل کشف مکان های شگفت انگیز باشید، جاذبه های اطراف مشهد شما را غافلگیر خواهد کرد. تصور کنید روبه روی برجی آجری با قدمت بیش از ۷۰۰ سال ایستاده اید که تنها یک بنای یادبود ساده نیست، بلکه یک تقویم خورشیدی غول پیکر و دقیق ریاضی است که با حرکت پرتوهای آفتاب و گردش ستارگان کار می کند!

جهت دریافت کد تخفیف 100 هزار تومانی ویژه رزرو تور و هتل، شماره و شهر خود را وارد کنید

شماره همراه +98

ثبت شماره

برج رادکان یا «میل رادکان چناران» یکی از منحصربه فردترین شاهکارهای مهندسی و نجومی جهان اسلام به شمار می رود؛ بنایی منسوب به حکیم خواجه نصیرالدین طوسی که راز درها، روزنه ها و پره های آجری آن بعد از قرن ها پژوهشگران را به شگفتی واداشته است. در این مطلب از مجله گردشگری «یه جای خوب»، قرار است با زبان ساده به دل تاریخ و رازهای معماری این برج سفر کنیم و مسیر دسترسی، تفریحات اطراف و شرایط اقامت را گام به گام بررسی نماییم.

برج رادکان در یک نگاه

راز برج رادکان چیست؟ تقویم سنگی و نجومی ایران باستان

بزرگ ترین جذابیت برج رادکان به عنوان یکی از مکان های تاریخی مشهد نه فقط سن و سال آن، بلکه کارکرد هوشمندانه و علمی آن است. سال ها تصور می شد این برج صرفا آرامگاه یکی از سرداران ایلخانی یا یک میل راهنمای جاده ای است. اما پژوهش های منجمان معاصر، به ویژه تحقیقات گسترده مهندس منوچهر آرین، پرده از راز بزرگ این بنا برداشت.

برج رادکان یک تقویم خورشیدی و رصدخانه کاربردی است:

1. تقسیم بندی ۳۶۰ درجه ای افق: دورتادور این برج از ۱۲ دیواره بیرونی تشکیل شده است. هر دیواره، پهنایی معادل ۳۰ درجه از افق را پوشش می دهد.
2. پره ها یا نیم استوانه های ۳۶گانه: روی بدنه برج ۳۶ نیم استوانه (تَرَک) تعبیه شده که هر کدام دقیقا معرف یک کمان ۱۰ درجه ای از افق هستند.
3. این هندسه دقیق به منجم اجازه می داد حرکت خورشید در صور فلکی دوازده گانه منطقه البروج را به دقت دنبال کند.
4. تعیین دقیق آغاز سال نو و فصول چهارگانه: درها و روزنه های برج به گونه ای تراز شده اند که در زمان انقلاب تابستانی، انقلاب زمستانی و اعتدالین (آغاز بهار و پاییز)، نور آفتاب درست از دهانه مشخصی به داخل تابیده و بر دیواره روبه رو یا روزنه ای دیگر می نشیند. به عنوان مثال، در روز اول فروردین، شعاع آفتاب بامداد به طور مستقیم از میان درگاه برج وارد شده و لحظه اعتدال بهاری و تحویل سال را نشان می دهد.

علاوه بر رصد خورشیدی، ارتفاع بلند بنا در دشت هموار رادکان و قرار گرفتن در امتداد یکی از شاخه های شاهراه تجاری ابریشم، باعث می شد مسافران و کاروان ها از فرسنگ ها دورتر مسیر خود را به سمت توس و نیشابور پیدا کنند.

پیشنهاد خواندنی : کلات نادری

تاریخچه و معمار بنا؛ ردپای خواجه نصیرالدین طوسی

اسناد تاریخی و تحلیل خطوط کتیبه ها نشان می دهد که ساخت برج رادکان در حدود سال ۶۶۰ هجری قمری به پایان رسیده است؛ یعنی دقیقا هم زمان با دوره اوج فعالیت رصدخانه مراغه.

در آن دوران، هلاکوخان مغول به پیشنهاد و اصرار دانشمند بزرگ ایرانی، خواجه نصیرالدین طوسی، بودجه لازم برای تاسیس پایگاه های علمی و نجومی را اختصاص داد. بیشتر تاریخ دانان معتقدند ایده محاسبات ریاضی، زوایای رصدی و جهت گیری نجومی برج رادکان کار خواجه نصیرالدین طوسی بوده و معماری زبردست به نام احمد بن عمر اجرای آن را بر عهده داشته است.

همچنین برخی مستشرقان از جمله ارنست هرتسفلد حدس می زدند که این برج آرامگاه «امیر ارغون خان مغول» باشد؛ گرچه در کاوش های باستان شناسی هیچ شواهدی از قبر یا تابوت در دل برج کشف نشد و کاربری نجومی-علمی آن سندیت بسیار قوی تری دارد.

نکته: دقت کنید که در ایران دو بنا با نام مشابه وجود دارد: «میل رادکان شرقی» که همین برج چناران در خراسان رضوی است، و «میل رادکان غربی» که در شهرستان کردکوی استان گلستان واقع شده است.

شاهکار معماری و جزئیات شگفت انگیز برج اردکان

وقتی در پای برج می ایستید، هارمونی آجرچینی و هندسه دقیق ریاضی شما را شگفت زده می کند:

• گنبد دوپوش: سقف بنا به شیوه گنبدهای دوپوش ساخته شده؛ بخش بیرونی مخروطی شکل با شیب ملایم برای ریزش برف و باران، و پوشش درونی نیم کروی برای توزیع متعادل وزن.
• تزئینات آجر و گچ بری: بدنه برج با آجرهای پخته چهارگوش چیده شده است. بندکشی بین آجرها با نوعی گچ سخت اجرا شده و در بعضی بخش ها حتی اثر فرم دهی انگشتان معماران آن روزگار روی ملاط نرم دیده می شود.
• کتیبه های تاریخی: در بخش زیرین مخروط گنبد، ردیفی از مقرنس کاری های ظریف آجری و کاشی های فیروزه ای دیده می شود. همچنین بقایای دو ردیف کتیبه ارزشمند به خط کوفی تزئینی و پهلوی میانه ثبت شده است.
• سیستم تهویه طبیعی: با وجود بسته بودن فضا، جریان باد از طریق منافذ و تراز بودن درگاه ها به شکلی هدایت می شود که فضای درون برج در تابستان خنک و در فصول سرد، معتدل تر از هوای باز بیرون است.

پیشنهاد خواندنی : کنگ، روستای پلکانی 1000 ساله

مسیر و نحوه دسترسی از مشهد به برج رادکان

مسیر دسترسی بسیار سرراست و با تمامی خودروهای سواری به آسانی قابل پیمایش است:

• آدرس: خراسان رضوی، شهرستان چناران، جاده چناران به قوچان، ۲۶ کیلومتری چناران، ۱ کیلومتری روستای تاریخی رادکان.
• لوکیشن روی نشان
• راهنمای گام به گام مسیر:

1. از خروجی غربی مشهد وارد بزرگراه آزادی به سمت چناران و قوچان شوید.
2. پس از طی حدود ۵۰ کیلومتر و گذر از شهر چناران، به مسیر خود در بزرگراه به سمت قوچان ادامه دهید.
3. پس از حدود ۲۰ کیلومتر رانندگی (کمی قبل از روستای بیگ نظر)، با توجه به تابلوهای راهنما، وارد جاده فرعی سمت راست شوید که به سمت شهر و روستای رادکان می رود.
4. این جاده آسفالت و هموار را ادامه دهید تا به ورودی دشت رادکان برسید؛ سیلوی باستانی و برج استوانه ای رادکان از دور در سمت راست جاده به خوبی نمایان است.

بهترین زمان بازدید و ساعات کار

• بهترین فصل: بهترین زمان برای لذت بردن از آب وهوای ییلاقی و مناظر سرسبز گندم زارهای اطراف، از نیمه اردیبهشت تا پایان شهریور است. فصل پاییز هم زیبایی های خلوت خودش را دارد، ولی شب ها سرمای منطقه کوهستانی بینالود افزایش می یابد.
• ساعات بازدید: محوطه برج در طول روز باز است و پیشنهاد می شود از ۹ صبح تا پیش از غروب آفتاب از آن دیدن کنید. پس از تاریکی هوا، به دلیل نبود روشنایی کافی و بسته شدن مسیرهای ورودی، امکان بررسی جزئیات معماری وجود ندارد.
• مدت زمان پیشنهادی: برای دیدن کامل برج، عکاسی و ثبت زاویه آفتاب، بین ۴۵ دقیقه تا ۱ ساعت زمان کافی است.

جاهای دیدنی اطراف برج رادکان برای یک برنامه تفریحی کامل

اگر از مشهد راه افتاده اید، سفر خود را فقط به برج محدود نکنید. می توانید یک برنامه گردشگری کامل یک روزه ترتیب دهید:

1. روستای تاریخی و بافت سنتی رادکان: در کنار برج، خود روستا دارای بافت خشتی قدیمی، حمام تاریخی رادکان، کاروانسرای عهد صفوی و مسجد جامع است.

2. آبشار و روستای توریستی اخلمد (۴۰ دقیقه فاصله): دره ای ییلاقی، پرآب و صخره ای در دامنه های بینالود که برای ناهار و طبیعت گردی بهترین مقصد است.

4. آرامگاه فردوسی مشهد (۱ ساعت فاصله): در مسیر بازگشت به مشهد، می توانید ساعتی را در باغ و مقبره باصلابت حماسه سرای بزرگ ایران بگذرانید.

در سفر به برج رادکان کجا اقامت کنیم؟

برای اقامت دو راهکار عالی پیش روی شماست:

۱. تجربه بوم گردی های سنتی در روستای رادکان

اگر عاشق شب نشینی دور آتش و بوی کاه گل هستید، در روستای رادکان چندین اقامتگاه بوم گردی مجهز با امکانات سنتی دایر است:

• اقامتگاه بوم گردی ارگ رادکان
• بوم گردی کهندژ رادکان
• اقامتگاه سنتی طوس رادکان

پیشنهاد خواندنی : اقامتگاه بومگردی چیست؟

۲. اقامت در هتل های مشهد و مناطق ییلاقی طرقبه و شاندیز

اگر تمایل دارید سفری شیک و آرام را تجربه کنید و بعد از ظهر خنک را در بهترین رستوران ها بگذرانید، بهتر است هتل خود را در مناطق غربی مشهد یا هتل های طرقبه و شاندیز انتخاب کنید. این مناطق هم به جاده چناران و رادکان نزدیک ترند و هم شما را از ترافیک و شلوغی مرکز شهر دور نگه می دارند.

پیشنهاد خواندنی : طرقبه یا شاندیز؟

پیشنهاد ویژه سایت «یه جای خوب» برای رزرو اقامتگاه:

اگر قصد دارید بعد از گشت وگذار در شاهکارهای کهن خراسان، در آب وهوایی ییلاقی و آرام استراحت کنید، هتل های ۵ ستاره و لوکس اطراف شاندیز و طرقبه نظیر هتل بزرگ پارک حیات طرقبه یا هتل ثامن بهترین گزینه ها هستند. همچنین اگر می خواهید در داخل شهر مشهد اقامت داشته باشید و دسترسی بدون ترافیکی به جاده چناران تجربه کنید، هتل هایی مثل هتل پردیسان و هتل پارس مشهد گزینه هایی بسیار ایده آل به شمار می روند.

شما می توانید در بخش رزرو هتل در مشهد در سایت «یه جای خوب»، مشخصات، امکانات و قیمت این هتل ها را با هم مقایسه کرده و با مناسب ترین هزینه، اقامت خود را آنلاین ثبت کنید.

سوالات متداول

۱. فاصله مشهد تا برج رادکان چقدر است و چقدر طول می کشد؟

فاصله این برج تا مرکز شهر مشهد حدود ۷۵ تا ۸۰ کیلومتر است که با سرعت مطمئن تقریبا ۱ ساعت و ۱۵ دقیقه رانندگی در پیش دارید.

۲. آیا جاده منتهی به برج رادکان آسفالت است؟

بله؛ تمام مسیر از بزرگراه اصلی تا ورودی محوطه و روستای رادکان کاملا آسفالت و هموار بوده و برای خودروهای هاچ بک و سدان کاملا مناسب است.

۳. چرا به این بنا برج تقویمی می گویند؟

چون با داشتن ۱۲ دیواره بیرونی و ۳۶ تَرَک ده درجه ای و جای گذاری دقیق روزنه ها، زمان اعتدالین، انقلاب تابستانی و زمستانی و شروع هر فصل را از روی ورود نور آفتاب تعیین می کرده است.

۴. آیا داخل برج رادکان پله یا طبقه دارد؟

فضای درونی برج یکپارچه و مدور است. پله های مارپیچی در ضخامت دیوارها برای دسترسی به اتاقک دیده بانی و لبه بالایی گنبد ساخته شده بودند که در حال حاضر به دلایل ایمنی و حفاظت مسدود هستند و بازدید از همکف و نمای بیرونی انجام می شود.