خانه تاریخی کاشان، نمونه ای ماندگار از معماری درونگرای اسلامی دوران قاجار + معرفی کامل خانه عباسیان

خانه های ایرانی شکلی مدرن به خود گرفته اند و رفته رفته از هنر معماری ایرانی و رنگ و لعاب های جذاب تزئینات گذشته اثری دیده نمی شود.حال تنها برای تماشای چنین خانه های جذابی که هنر اصیل ایرانی- اسلامی را به رخ می کشد بارو بندیل خود را ببنید و به گذشته سفر کنید. برای اینکار شما به ماشین زمان نیاز ندارید، تنها کافی است سفری به شهر کاشان داشته باشید و میان خانه های قدیمی آن پرسه بزنید.

شهر کاشان از جمله معدود شهرهایی است که بیشترین خانه های تاریخی را در دل خود جای داده است. یکی از این خانه های تاریخی که حتی نامزد دریافت جایزه ی زیباترین بنای ایرانی- اسلامی شده است خانه ی " عباسیان " می باشد.

قدمت این خانه بین سال های 1245 و 1248 همزمان با دوره ی قاجار تخمین زده شده است و شواهد حاکی از آن است که ساخت این خانه 20 سال به طول انجامیده است. اطلاعاتی از معمار این خانه ی زیبا متاسفانه در دست نیست اما این خانه به درخواست حاج محمد ابراهیم تاجر کاشی بنا شده است.

مشخصات ظاهری خانه ی عباسیان

مساحت : وسعت این بنا 5000 متر مربع و زیربنایی بالغ بر 7000 متر مربع دارد. این بنا دارای 5 طبقه ساختمان و 5 حیاط می باشد که در ادامه شرح آن می پردازیم.

قسمت های مختلف خانه ی عباسیان

این خانه به دو بخش وسیع بیرونی و اندرونی تقسیم می شود که هر کدام دارای چندین بخش مختلف می باشند.

ورودی (هشتی)

همانطورکه می دانید ورودی اکثر خانه های قدیمی دارای هشتی است. ورودی خانه ی عباسیان سطح شیب داری است که از سطح صاف کوچه شما را به پایین هدایت می کند و شمارا به هشتی خانه می رساند . نکته ی جالب توجه راجع به هشتی ها این است که ساخت معماری آنها به صورتی است که مانع دید کوچه به داخل خانه می شود و نوعی حجاب و حفظ حریم خصوصی محسوب می شده است.این هشتی دارای دو راه خروجی است که یکی به دورن بنا و یکی به بخش خدمه متهی می شود.

بعد از ورود از هشتی وارد مسیر پر پیچ و خمی می شویم که به دالان حجاب معروف است. هشتی بعدی هشتی روبازی است که به سه بخش بیرونی،اندرونی و طبقات پایینی راه دارد و همچنین محلی است به عنوان اقامت موقت برای چهارپایان و نگهداری علوفه .

قسمت بیرونی بنا

این قسمت نیز خود دارای دو بخش بالایی و پایینی می باشد.

طبقات بالای بیرونی

اتاق آینه

مجلل ترین قسمت خانه و اتاقی است که تنها مخصوص شاهان بوده است. تزئینات بی نظیر این اتاق از جمله آیینه کاری،گچ بری، در و پنجره های رنگی این اتاق را منحصر به فرد کرده است. این اتاق به قدری زیبا است که از آن برای برگذاری مراسم عقدو و عروسی استفاده می کردند و به همین دلیل به اتاق عروسی نیز معروف است.

سرپوشیده بزرگ

بنایی دوطبقه و سرپوشیده که انواع جشن و سرور ها، عزاداری ها و مراسمات مذهبی در آن شکل می گرفته است. نور این قسمت توسط سقف های به خصوص است که به کلاه فرنگی معروف می باشد و نور را از پنجره های موشی به داخل عبور می دهد. دلیل نام گذاری این سقف به دلیل شباهت آن به کلاه سرباز های فرنگی دوران قاجار می باشد.

ایوان بهاره

ایوانی است کاملا قرینه که در تمام فصول سال مورد استفاده قرار می گرفته است. سمت چپ این ایوان به اتاق های متصل به سرپوشیده ی بزرگ و سمت راسا آن به زمین همسایه منتهی می شود.

اتاق های آینه

اتاق های کوچکی هستند که به بیرون از خانه را پیدا می کنند. جالب است بدانید دلیل نامگذاری این اتاق به دلیل وجود آینه در آن نیست بلکه به دلیل روبه روی هم بودن چهارچوب در ها می باشد که از زاویه ی روبه رو حسی مانند آینه را تلقی می کند. در پایین در تمام اتاق ها تخته ای وجود دارد که به آن "جناب در" گفته می شود. از جناب در برای جلوگیری از ورود حشرات موذی و گردوخاک به داخل اتاق استفاده می شده است.

اتاق مرکزی

این اتاق قلب بنا محسوب شده و درست در مرکز بنا قرار دارد. این قسمت فقط توسط صاحب خانه استفاده می شده و هم به قسمت درونی و هم قسمت بیرونی دید دارد.بخش جالب توجه این اتاق گچ بری های زیای آن و پنجره های مشبک گچی و در های ارسی می باشد.

طبقات پایین بیرونی

بخش های این قسمت تنها شامل آب انبار می شود که محل ذخیره ی آب و خنک کننده ی هوا بوده است.

قسمت اندرونی بن

طبقات بالا

اتاق شاه نشین: اتاقی زیبا با تزئیناتی از جمله آینه کاری و وجود یک شومینه ی زیبا که با آب طلا و رنگ های طبیعی تزیین شده است.

دریچه راه مخفی: راه پله ای مخفی که به بیرون از خانه ختم میشد و یکی از کاربرد های آن برای خانم ها رفت و آمد به حمام عمومی بوده است.

اتاقک مخفی: دریچه ای کوچک در یکی از اتاق های اندرونی وجود دارد که به اتاق کوچک و تاریکی ختم می شود. به احتمال زیاد محلی برای نگهداری از اشیای ارزشمند و گران قیمت بوده است.

طبقات پایین

سرویس بهداشتی: این سرویس بهداشتی در پشت راه پله ی ابتدایی در اندرونی خانه قرار گرفته و با قسمت های اصلی خانه فاصله دارد.

حوضخانه : مکانی برای خنک کردن هوا در فصول گرم سال

چاه آب: دو حلقه چاه عمیق برای ذخیره ی آب و تامین آب مورد نیاز باغچه ها و حوض ها در این بنا ساخته شده است.

حیاط باغ : با صفاترین قسمت خانه با حوض های آب و درختان سرسبز که متاسفانه به دلیل عدم اتمام مرمت امکان بازدید از آن وجود ندارد.

این خانه همانطور که پیش تر اشاره شد دارای 5 حیاط می باشد که یکی از آنها حیاط حوضخانه می باشد.این حیاط متعلق به سیدمحمد علوی بروجردی بوده است که از آن به عنوان مکتب خانه و محل تدریس استفاده می کرده است. به همین دلیل به این باغ به "سید باغ" یا "آسید محمد باغ" معروف شد.

مطبخ: مطبخ عنوان قدیمی آشپزخانه های امروزی است و در آن به تهیه غذا و پخت و پز می پردازند.

سرداب بزرگ: محلی است خنک که به دلیل اختلاف سطح با کوچه و نزدیکی به کانال های عبور آب دارای هوای مطبوعی است و از آن برای خواب پس از نهار و خنک شدن استفاده می کردند.

عبادتگاه: خانه ای با این عظمت بدون شک از مکانی برای رازو نیاشش با خداوند نیز برخوردار می باشد. در سردابی که بین اندرونی و بیرونی خانه قرار دارد خلوتگاهی خصوصی قرار دارد که با گچ بری های اسمائ مقدس و آیات قرآن به مکانی برای عبادت بدل شده است.

معماری خانه ی عباسیان

حائز اهمیت ترین نکته درباره ی معماری این بنا استفاده از سبک معماری " گودال باغچه " می باشد. گودال باغچه به این معناست که بنا پایین تر از سطح کوچه ساخته میشود و دلیل آن دسترسی به آب قنات، مقاوم بودن در برابر سرما و گرمای تابستان و استفاده از خاک گودبرداری برای تامین مصالح می باشد.

قرینه سازی اصل دیگری است که در معماری این خانه به وضوح به چشم می خورد. تمام قسمت های این خانه کاملا قرینه می باشند.

نکته ی دیگری که در معماری این خانه به چشم می آید معماری درونگرای اسلامی است که در ساخت این بنا به کار رفته است.به خصوص معماری محجبه و تقسیم بنا به اندرونی و بیرونی خود حاکی از این نوع سبک می باشد.

ارتباط با ما :