باغ فین کاشان، شاهکاری هنرمندانه از تلفیق طبیعت و معماری ایرانی
یکی از شناخته شده ترین ترین مکان های گردشگری کاشان، باغ فین می باشد که در 9 کیلومتری شهر کاشان قرار گرفته است.این باغ زیبا در سال ۱۳۱۴ با شمارهٔ ثبت ۲۳۸ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. تیم گردشگری یه جای خوب در این مقاله سعی دارد به طور جامع هر آنچه که باید راجع به باغ فین کاشان بدانید را ارائه کند.
تاریخچه ی باغ فین
اگر بخواهیم به زمان خیلی دور برگردیم، همه چیز برمیگردد به یک سر منشاء یعنی چشمه ی فین، اگر این چشمه در این منطقه جاری نمی شد شاید حتی شهر کاشانی به معنای واقعی وجود نداشت و در این منطقه ی کویری و خشک علفی نمی رویید تا در طی سال ها بخواهد باغی زیبا از آن به وجود آید و موجب برکت و سرسبزی و نعمت در طول قرن ها شود.
منطقه ی فین
این ناحیه آبادی بزرگی است در قسمت مرکزی شهر کاشان و دارای دو قسمت به نام های فین بزرگ و فین کوچک می باشد، که بعضی ها آن را فینین می خوانند.این قسمت منطقه ای است سرشار از درختان سرسبز و بلند که آب مورد نیاز خود را از چشمه ی سلیمانیه تامین می کنند. از ایام قدیم تا کنون این منطقه به دلیل سرسبزی وآب و هوای بسیار مطبوع یکی از مناطق تفریحی و تفرجگاه مردم کاشان محسوب می شده است.
دونالد ویلبر (معمار و نویسنده ی آمریکایی) در کتاب باغ های ایرانی و کوشک های آن گفته است : " وقتی مسافر به شهر تاریخی کاشان نزدیک می گردد ،می تواند در سمت راست جاده، باغ فین را با سروهای زیبایش مشاهده کند، با بازدید از این نقطه می توان گفت که مهمترین نقطه این شهر را دیده است".
باغ فین
باغ فین جزو آن دسته از آثاری است که در طول دوران های مختلف بخش های متعددی به آن اضافه شده و تقریبا هر دوره ی تاریخی دستی در آن برده اند. اگر بخواهیم به پیدایش اولیه ی این باغ برگردیم به طور دقیق نمیتوانیم مشخص کنیم که قدمت این باغ به چه دورانی برمی گردد.عده ای می گویند در زمان سلسله ی ساسانی پدید آمده و در بعضی منابع تاریخی نیز قدمت آن را به زمان سلسله ی صفاری نسبت می دهند، کارشناسان دیگری طبق منابع تاریخی این باغ را به سلطنت آل بویه نسبت داده و عده ای دیگر به دوران ایلخانی. با همه ی این حدسیات و فرضیه ها چیزی که باغ کاشان را به شاهکاری شناخته شده در امروز بدل ساخته چیز دیگری است که در ادامه به آن خواهیم پرداخت.
زلزله ای در سال 951 شمسی
در زمان سلطنت شاه طهماسب، دومین پادشاه صفویان، زلزله ای مهیب رخ می دهد که موجب صدمات جدی به باغ می شود. جالب است بدانید بقایایی از این زلزله امروزه به جا مانده که در چند صد متری باغ فین کنونی واقع شده و به باغ کهنه معروف است. در زمان شاه عباس اول که یکی از نامدارترین پادشاهان صفوی بود، دستوراتی توسط وی برای آبادانی و عمران کاشان صادر شد.در همین دوران باغ فین کنونی شکل گرفت که باغ نو نیز معروف است.
مساحت باغ فین
مجموعه ی کامل باغ فین به همراه تمام بناهای موجود در آن حدود 25000 متر مربع مساحت دارد .
باغ فین از چه بخش هایی تشکیل شده است؟
- عمارت سر در (ورودی باغ)
این عمارت در زمان صفوی بنا شده و متشکل از دو طبقه ی تحتانی ( هشتی و دالان ورودی به باغ با اتاق های جانبی) و فوقانی (سالنی وسیع با درهای مشبک که چشم اندازی به سمت باغ و اطراف آن دارد) است. بنای سر در از جمله قسمت هایی است که در هر دوره تغییرات بسیاری کرده است هر چند کارشناسان تاریخی اصلی ترین و شناخته شده ترین سر در ورودی را مربوط به دوره ی صفوی می دانند که اکنون نیز قابل مشاهده است.
- کوشک میانی (شترگلوی صفوی)
عمارتی 2 طبقه که در حدود سال 986 هجری شمسی به دستور شاه عباس صفوی در مقابل عمارت سر در و در مرکز باغ ساخته شد.لازم به ذکر است که این عمارت در قدیم 4 طبقه داشته و بعدها در زلزله ی سال 1156 به طور جدی آسیب دید و هنگام بازسازی تنها دو طبقه از آن ساخته شد.
در نمای داخلی این بنا هنر زیبای دوره ی صفوی به چشم می خورد، نقاشی هایی از رضا مصور کاشی یا همان رضا عباسی معروف که شاه عباس پس از دیدن آثار زیبای وی او را به اصفهان برد تا نقاشی های چهل ستون و عالی قاپو را انجام دهد و از همان زمان به رضا عباسی معروف شد. همچنین سنگ مرمر هایی صیقل داده شده که هنر دست هنرمندان دوران صفوی را به نمایش می گذارد.
در مقابل این عمارت حوض بزرگی واقع شده و در پشت عمارت نیز حوضچه ای قرار دارد که آب از کف آن فوران می کند.
- شترگلوی فتحعلی شاه
عمارتی در جنوب باغ که به دستور فتحعلی شاه ساخته شده و دارای دو حیاط خلوت در شرق و غرب خود می باشد. این عمارت دارای کف پوشی مرمری است و دیوار های آن مزین به نقاشی و کتیبه ی نستعلیق به خط محمد تقی حسینی کاشانی (از خوشنویسان معروف قاجار) می باشد.
- حمام فین (مقتل امیرکبیر)
این حمام که به دلیل قرار گرفتن در باغ فین به این نام معروف شده یکی از مهمترین قسمت های این باغ می باشد. چرا که یکی از مهمترین و شاید تلخ ترین حوادث تاریخی ایران یعنی قتل امیرکبیر در این حمام رخ داده است.
در این باغ دو حمام وجود داشته یکی حمام سلطنتی که به دستور فتحعلیشاه ساخته شد و مخصوص شاهان قاجار بود و دیگری حمام صفوی و یا حمام کوچک که مقتل امیر کبیر صدراعظم لایق ایران بود.
این حمام در حدد سال 882 شمسی شاخته شد و مهمترین نکته ی آن از لحاظ معماریوجود 7 کاشی قدیمی است که 500 سال قدمت دارد.
- موزه ملی کاشان
این موزه در ضلع شمال غربی باغ واقع شده که از ویرانه های بنای خلوت نظام الوله ساخته شده است.این بنا مساحتی بالغ بر 300 متر دارد و متشکل از چند تالار بزرگ و کوچک و یک زیرزمین وسیع می باشد.
این موزه به سه بخش مردم شناسی،باستان شناسی و صنایع دستی تقسیم می شود. اشیای این موزه شامل 400 قطعه ظروف سفالی (پیش از اسلام و پس از آن) اشیای مفرغی، سرامیک، پوشاک، خط و کتابت و انواع بافته ها می باشد. اشیایی که در بخش باستان شناسی این موزه قرار دارند حاصل حفاری های انجام شده در تپه سیلک، چغازنبیل،حسنلو، خوروین و لرستان می باشد.
عناصر طبیعی در باغ فین
عنصر آب
اصلی ترین عنصر اساسی در طراحی باغ فین " آب" می باشد. که به صورت های زیر در این باغ استفاده می شود.
راکد ( در استخر مقابل کوشک و حوضخانه ی صفوی)
روان (در جوی ها)
فورانی (در فواره ها)
جوششی ( از حفره های کف حوض در حوض جوش و حوضخانه ی صفوی و شترگلوی فتحعلیشاه)
آب جاری در جوی ها ،حوض ها و استخر ها از چشمه ی سلیمانیه تامین می شود.
عنصر درخت
اصلی ترین گیاهان باغ فین شامل 579 اصله درخت سرو، 11 اصله درخت چنار می باشد. شاید بتوان گفت انتخاب درخت سرو به این دلیل باشد که رد ادبیات فارسی سرو، نماد زیبایی انسان می باشد. در ختان این باغ بین 100 تا 470 سال سن دارند و متاسفانه در طول 15 سال اخیر و بعد از سال 1386 عوامل مختلفی باعث بروز خشکی و بیماری درختان شد. از جمله ی این عوامل می توان به مهار فیزیکی غیراصولی، دخالت غیر کارشناسانه، سرمازدگی شدید، عبور سیم و کابل برق و لولهگذاریهای تاسیساتی، ایجاد پیادهروهای آهکی و سیمانی و محصور کردن درختان با آن، آبیاری نادرست و غیراصولی، آفت شپشک، نادیده گرفتن دستور غذایی درختان، مشکلات مدیریتی و نادیده گرفتن نظرات کارشناسان اشاره کرد که تمامی این عوامل موجب شد 112 درخت تاریخی به طور کامل خشک شوند و بین 30 تا 50 درصد تعداد زیادی درخت دیگر آسیب ببینند.
چای خانه و کباب خانه باغ فین
بر روی محل تقسیم آب که آب را به جاهای مختلف باغ هدایت میکند چایخانه ای سنتی قرار دارد که بعد از گشت و گذار در باغ محل مناسبی برای استراحت می باشد.
ثبت ملی و جهانی
نام باغ فین در سال 1935 میلادی در فهرست آثار ملی ثبت گردید و در سال 1389 شمسی بعد از چندیدن سال انتظار در فهرست میراث جهانی یونسکو نیز به ثبت رسید.
موقعیت دقیق باغ کاشان
باغ فین در 9 کیلومتری مرکز شهر کاشان قرار دارد. باغ فین در روستای فین کوچک و در انتهای خیابان امیرکبیر فعلی واقع شده است. وسایل نقلیه برای دسترسی مردم به این باغ در مرکز شهر کاشان موجود می باشد.
ارتباط با ما :
