به سراغ شهر کاشان می رویم و به یکی دیگر از خانه های تاریخی این شهر سر می زنیم. عمارتی مجلل در دل شهری کوچک که هنر معماران ایران را به رخ می کشد و با زیبایی های وصف ناپذیرش چشم هر بیننده ای را خیره می کند. هنر معماری این مرز و بوم آمیخته با هنر اسلامی وقتی در دستان معمارانی چیره دست می افتد نتیجه ی آن شاهکاری مانند خانه ی طباطبایی ها می شود که به خاطر زیبایی اش به عروس خانه های ایران معروف شده است.
تاریخچه ی ساخت خانه طباطبایی ها
در سال 1250 هجری قمری ، حاج سید جعفر طباطبایی نطنزی،یکی از تاجران بین المللی فرش که مقیم شهر کاشان بوده، تصمیم می گیرد خانه ای با شکوه برای خانواده اش بسازد. وی استاد علی مریم، معمار معروف کاشانی دوران قاجار را برای طراحی و اجرای ساخت این خانه برمی گزیند که او نیز توانست در طول 10 سال شاهکاری بی بدیل را با هنرمندی خاص خود به اتمام برساند.
ساخت خانه طباطبایی ها از سال 1250 آغاز و در سال 1260 به پایان رسید.وسعت این خانه 4730 متر مربع و دارای بخش های بسیار مختلفی می باشد که در ادامه به آنها اشاره خواهیم کرد.
بخش های مختلف خانه طباطبایی ها
خانه ی طباطبایی ها نیز مانند خانه های بزرگ تاریخی دارای 3 بخش اندرونی،بیرونی و خدمه می باشد.
ورودی (هشتی)
جالب است بدانید به دلیل وسعت خانه طباطبایی ها این خانه دارای 5 در ورودی می باشد، هر چند اکنون فقط در اصلی آن قابل استفاده است. بعد از ورود از در اصلی به گذرگاهی پیچ در پیچ می رسیم که در انتهای آن هشتی قرار دارد. هشتی در تمامی خانه های تاریخی ایران به دلیل محافظت از دید افراد غریبه و حفظ حریم خصوصی اهالی خانه استفاده می شود. این خانه به دلیل استفاده از شیوه گودال باغچه ، ارتفاعش از سطح کوچه متفاوت است و ساخت هشتی موجب شده این اختلاف سطح مشخص نشود که خود یکی دیگر از مزایای استفاده ازهشتی می باشد.
قسمت بیرونی
پس از ورودی وارد حیاط بزرگی می شویم که حوضی بزرگ در وسط آن قرار دارد و زیبایی حیاط را دو چندان کرده است.
بخش بیرونی از بخش اندرونی بزرگ تر می باشد که دارای حیاطی مربع شکل بوده و ازآن برای برگزاری مراسمی مانند نوروز و تعزیه محرم و صفر نیز استفاده می شده است. در چنین ایامی حیاط این خانه از جمعیت فقیر وغنی پرمی شده وبه برگزاری مراسم می پرداختند.
حیاط خانه از 4 سمت به فضاهای زیر منتهی می شود :
شاه نشین : اتاقی با سقفی بلند و هفت در که مخصوص جشن و مهمانی و نیز میزبانی از بازرگانان و مهمانانی بوده است که برای تجارت به آنجا دعوت می شدند. این قسمت که به شاه نشین معروف است جزو زیباترین قسمت خانه ی طباطبایی ها محسوب می شود تزئینات این اتاق شامل مقرنس بندی و آینه کاری و گچ بری می باشد که به دلیل قرار گیری قطعات متعدد آینه در لابه لای گچ بری ها به تالارآینه نیز شهرت دارد. وجود پنجره های مشبک رنگی دراین اتاق زیبایی آن را دوچندان کرده است.
ایوان آینه: محلی برای استراحت مهمانان در عصر و نیز لذت بردن از فضای حیاط.
این ایوان در مقابل تالار شاه نشین قرار گرفته که به هنر آیینه کاری و گچ بری مزین می باشد.مجلل ترین قسمت این خانه سقف این ایوان می باشد که هنر آیینه کاری و نقش لچک و ترنج فرش کاشان را به رخ می کشد.در میان نقوش لچک و ترنج سقف، آینه کاری هایی به شکل ستاره نیز دیده می شود. این ستاره ها نمادی از اهمیت آسمان شب در مناطق کویری هستند و زیبایی آن را به رخ بینندگان می کشند.
اتاق های بخش بیرونی: اتاق های بخش بیرونی که در دور تا دور حیاط قرار دارند به دو بخش زمستانه و تابستانه تقسیم می شوند.
زمستانه : دارای سقفی کوتاه و مجهز به شومینه
تابستانه: بین حیاط خدمه و حیاط بیرونی قرار گرفته اند. این اتاق ها شومینه ندارند وبه گونه ای ساخته شده اند که نور خورشید به طور مستقیم به آنها نمی تابد.
حیاط خلوت: حیاط های کوچکی در دو سمت اتاق شاه نشین قرار گرفته اند که به صورت کاملا قرینه در کنار یکدیگر احداث شده اند. هنگام حضور مهمانان در اتاق شاه نشین خدمه در این حیاط ها مستقر می شدند.حتی حیاط خلوت های این خانه هم با هنر نقاشی مزین شده است.
حیاط خلوت ها برای تامین نور اتاق ها نقشی حیاتی داشتند.
بخش اندرونی: این بخش شامل اتاقی 5 دری در مرکز دو حیاط و سرداب ها می باشد. این اتاق محل زندگی خانواده مرحوم طباطبایی بوده است. این اتاق زیبا به حیاط های اندرونی و بیرونی اشراف داشته و دارای شیشه های رنگی زیبایی می باشد که انعکاس نور از لابه لای آن تصویری دل انگیز خلق می کند.همچنین از این اتاق برای پذیرایی از مهمانان خصوصی و اقوام استفاده می شد.
سرداب: در قسمت زیرین اندرونی قرار گرفته و به دلایل متعددی از جمله بادگیر، اختلاف ارتفاع با سطح کوچه، نوع مصالح به کار رفته و دو جداره بودن بدنه این قسمت در فصول گرم سال با دیگر قسمت های خانه 15 الی 20 درجه اختلاف دما دارد و همواره خنک می باشد.
بخش خدمه: محل کار و زندگی خدمه می باشد. این بخش شامل اتاق، حیاط و سرداب بوده که دارای تزئینات خاصی نمی باشد.مطبخ نیز در این بخش قرار داشته که محل تهیه ی غذای تمامی اعضای خانه و مهمانان بوده است.
معماری خانه طباطبایی ها
خانه طباطبایی ها خانه ای به سبک گودال باغچه یا باغچال
باغچال چیست؟
در زمان قدیم، ساخت خانه در مناطق گرم و خشک نیازمند توجه های خاصی بوده که معماران ایرانی به نحو احسنت از عهده ی آن برآمدند. باغچال نوعی فن در معماری است بدین صورت که گودالی در وسط حیاط مرکزی ایجاد می کردند که داخل آن آب جریان دارد.علت اصلی این کار دسترسی به آن قنات و هدایت آن به دیگر مناطق بوده است و علاوه بر این خاک مورد نیاز خشت های استفاده شده در بنا را نیز تامین می کرده است. در خانه هایی با این روش ساخت، یک طبقه نیز در داخل زمین ساخته می شده است که به طور معمول تنها در مناطق کویری از جمله کاشان مشاهده می شود.
معماری درونگرا
اگر به خانه های تاریخی توجه کرده باشید، متوجه خواهید شد که اکثر آنها به سبک معماری درونگرا ساخته شده اند بدین صورت که توجه چندانی به نمای بیرونی خانه نمی کنند چرا که این عقیده را دارند که مزین کردن بیرون خانه نوعی فخر فروشی و به رخ کشیدن ثروت می باشد. با این حال درون خانه سرشار از زیبایی، معماری هنرمندانه و بی نظیر می باشد.
معماری حجاب دار
معماری خانه به طوری است که از بیرون دید و دسترسی به داخل خانه وجود ندارد و حریم خصوصی اهالی خانه همواره حفظ شده است.
این بنای ارزشمند به شماره 1504 در فهرست آثار ملی کشور ثبت گردیده و در حال حاضر در مالکیت شهرداری کاشان می باشد.
آدرس :
این خانه در نزدیکی خانه تاریخی بروجردی و در جوار بقعه مبارکه امامزاده سلطان امیر احمد در خیابان علوی شهر کاشان واقع شده است.
سخن آخر اینکه بازدید از این خانه ی زیبا و منحصر به فرد را از دست ندهید و به دیگر خانه های تاریخی کاشان نیز سر بزنید.
خانه تاریخی تاج کاشان، یادگاری از دوران قاجار
خانه عباسیان پیشتاز زیباترین خانه های ایرانی
ارتباط با ما :
خونه ی خیلی قشنگی هست. حتما پیشنهاد می کنم بازدید کنید
خانه طباطبایی واقعا یکی از خانه های قشنگ کاشانه.